Cây ý dĩ là gì? Công dụng và cách dùng như thế nào?

Cây ý dĩ không chỉ là một loại thực phẩm mà hạt của nó còn được dùng để làm thuốc. Đây là một vị thuốc quý được ứng dụng nhiều trong các bài thuốc đông y để chữa các bệnh như ung thư, ho, sỏi,… Ngoài ra còn hỗ trợ làm đẹp và giảm cân. Để biết được cây ý dĩ là gì? công dụng và cách dùng như thế nào? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu bài viết ngay sau đây nhé!

Tên khác: cườm thảo, bo bo, dĩ mễ, dĩ nhân, ý dĩ nhân.

Tên khoa học: Coix lachryma Jobi.

Họ: thuộc họ hòa thảo có họ khoa học là Poaceae.

Chủng loại:

  • Ý dĩ tẻ: hạt lớn, dùng để làm thức ăn.
  • Ý dĩ cườm: hạt nhỏ, dùng để xâu thành chuỗi, kết mành…
  • Ý dĩ nếp: có hạt lớn, róc vỏ và là loại quý nhất trong ba loại ý dĩ.

I. Mô tả cây ý dĩ 

1. Đặc điểm sinh thái của cây ý dĩ

Cây ý dĩ lã loại cây thân thảo sống hàng năm, có chiều cao khoảng 1 – 1,5m. Thân cây nhẵn bóng, có vạch dọc. Lá cây ý dĩ có hình mác dài cỡ 10 -40cm, rộng chừng 1,5 -3cm, các gân lá song song nổi rõ, gân ở giữa to.

Hoa ý dĩ đơn tính cùng gốc và mọc ở kẽ lá. Hoa đực sẽ mọc phía trên, gồm 3 nhị, hoa các mọc ở phía dưới. Quả ý dĩ có một màng cứng bao bọc.

Hạt ý dĩ có hình như quả trứng dài tầm 5mm – 8mm, đường kính 2mm – 5mm. Mặt ngoài của hạt ý dĩ có màu trắng hoặc trắng ngà, mặt trong có rãnh hình máng sâu, ở mỗi đầu rãnh có một chấm hình nâu đen. Hạt ý dĩ rất cứng, không mùi, có vị ngọt và thơm nhẹ.

2. Cây ý dĩ phân bố ở đâu?

Cây ý dĩ có nguồn gốc từ Đông Á và bán đảo Malaysia. Trên thế giới, cây ý dĩ có nhiều nhất ở Trung Quốc.

Ở Việt Nam, cây ý dĩ mọc hoang ở khắp nơi ẩm, mát như bờ suối ở những khu vực miền núi. Hiện nay, ý dĩ được trồng nhiều ở khu vực Nghệ An, Thanh Hóa, Lai Châu, Sông Bé, Tây Nguyên.

3. Bộ phận dùng, thu hái, chế biến và bảo quản của cây ý dĩ

Bộ phận sử dụng: hạt của quả ý dĩ chín.

Thu hái: Ý dĩ được thu hoạch vào khoảng tháng 8 – 10. Thu hoạch bằng cách cắt cả cây ý dĩ đem đi phơi khô, sau đó đập cho rụng hạt và bỏ vỏ ngoài, chỉ lấy hạt bên trong.

Chế biến: Ý dĩ có thể dùng sống hoặc sao với cám.

Cách sao ý dĩ với cám: cho 1 kg cám vào chảo đun đến khi có khói bốc lên thì cho 10kg ý dĩ vào chảo. Sau đó đảo đều tay đến khi chuyển sang màu vàng. Đổ cám và ý dĩ ra bên ngoài, để nguội sau đó sàn loại bỏ cám, để lại ý dĩ.

Bảo quản: ý dĩ nên được bảo quản cẩn thận để nơi khô ráo, thoáng mát để tránh tình trạng bị mốc mọt.

4. Thành phần hóa học của ý dĩ

Trong hạt ý dĩ có 65% chất hydratcarbon, 5,4% chất béo, 13,7% chấ protid. Ngoài ra còn có các axit amin như leuxin, lysin, acginin, tyroxin, histidin, coixin, axit glutamic.

Trong rễ của ý dĩ có khoảng 17,7% protein, 7,2% chất béo và 52% tinh bột.

II. Vị thuốc ý dĩ

1. Tính vị

Vị ngọt, tính hơi hàn (Bản Kinh).

Không độc (Biệt Lục).

Tính bình (Thực Liệu Bản Thảo).

Vị ngọt, nhạt, tính hơi hàn (Bản Thảo Kinh Tập Sơ).

2. Quy kinh

Vào kinh Phế, Đại trường, Tỷ, Vị, Can (Lôi Công Bào Chế Dược Tính Giải).

Vào kinh túc dương minh Vị, thủ thái âm Phế (Bản Thảo Hối Ngôn).

Vào kinh Tỳ, Thận, Phế (Bản Thảo Cương Mục).

3.Tác dụng dược lý

a. Theo nhiên cứu dược lý hiện đại

Ý dĩ tác dụng lên hệ hô hấp: dầu chiết xuất từ ý dĩ gây kích thích hô hấp ở liều thấp, gây ức chế hô hấp ở liều cao. Ngoài ra, nó còn làm giãn phế quản.

Ý dĩ tác dụng lên tế bào khối u: giúp ức chế sự phát triển của tế bào khối u nhờ hoạt chất Coixenolid và a – monolinolein.

Benzoxazolon có trong lá và rễ có tác dụng chống viêm, ức chế sự giải phóng histamin.

b. Theo Y học cổ truyền

Chủ gan co rút cấp, không duỗi ra được, phong thấp tý, hạ khí, uống lâu làm cơ thể nhẹ nhàng, ích khí (Bản Kinh).

Trừ tà khí bất nhân ở gân xương, lợi trường vị, tiêu thủy thủng, người thường nên ăn (Biệt Lục).

Năng trị nhiệt phong, gân mạch co rút gấp. Chủ phế nuy, phế khí, nôn ra mủ máu, ho, đờm nghịch lên, phá ngũ tạng kết độc (Dược Tính Luận).

4. Liều dùng và cách dùng

Ý sĩ nên sử dụng mỗi ngày từ 10 – 30g đem đi sắc nước uống, tán thành bột hoặc kết hợp với các loại thuốc khác.

5. Lưu ý khi sử dụng ý dĩ

Ý dĩ không được sử dụng cho phụ nữ đang trong thời kỳ mang thai, người bị táo bón, hơi thở ngắn, hàn nhập vào gân.

Hy vọng với một số thông tin về cây ý dĩ mà chúng tôi vừa cung cấp, sẽ giúp bạn có thêm những kiến thức bổ ích về vị dược liệu này. 

Nếu có nhu cầu mua các sản phẩm rượu của Thiên Hữu liên hệ địa chỉ: 35/2 Nguyễn Lương Bằng, Xã Hòa Thắng, Tp. Buôn Ma Thuột, Tỉnh Đắk Lắk. Hotline: 0262.37.07.307 – 0933.958.588.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *