Ngưu tất – Những thông tin mà bạn nên biết về vị thuốc quý này

Ngưu tất là vị thuốc được dùng nhiều trong các phương thuốc y học cổ truyền. Đây là vị thuốc đa công dụng, được dùng trong các bài thuốc chữa viêm họng, đau bụng kinh, sốt, suy thận… Hiện nay, vị thuốc này đã có trong thành phần của thực phẩm chức năng Minh Mạng Thang do Thiên Hữu sản xuất, một sản phẩm tốt cho sức khỏe và được người nhiều người tin dùng.  Sau đây, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu Ngưu tất – Những thông tin mà bạn nên biết về vị thuốc quý này.

  • Tên khác: Cỏ xước, bách bội, ngưu tịch, hoài ngưu tất, xuyên ngưu tất, ngưu kinh, cỏ xước hai răng
  • Tên khoa học: Achyranthes bidentata Blume,
  • Họ: Dền ( Amaranthaceae )

I. Mô tả về cây ngưu tất

1. Đặc điểm thực vật

Cây ngưu tất thuộc dạng thân thảo sống lâu năm. Thân cây mọc thẳng, có 4 cạnh được chia làm nhiều đốt. Chiều cao của cây trưởng thành dao động từ 60 đến 110cm.

Cây có nhiều cành mọc chĩa ra 2 bên, lá mọc đối hình bầu dục, có lông bao phủ trên mặt, hai bên mép hình gợn sóng. Cuống lá chỉ dài khoảng 1 – 3cm. Phiến lá hình trứng.

Cây thường ra hoa vào tháng 5 đến tháng 9. Hoa mọc ở kẽ lá, ngọn hoặc ngay đầu cành. Cây kết quả vào tháng 10 hoặc 11 hàng năm. Quả ngưu tất hình bầu dục, bóc vỏ ra thấy 1 hạt bên trong.

2. Đặc điểm dược liệu

Rễ của loài cây này phơi khô được sử dụng làm dược liệu. Nó có màu vàng tro, bề mặt nhăn nheo, vị hơi ngọt. 

3. Phân bố

Ngoài Việt Nam, ngưu tất còn được trồng ở một số quốc gia như Nepal, Nhật, Ấn Độ hay Trung Quốc ( Tứ Xuyên, Quý Châu).

Ở nước ta, loại cây này đang được trồng rộng rãi với số lượng lớn để lấy dược liệu phục vụ cho việc chữa bệnh. Loài cây này được người dân trồng có nguồn gốc từ Trung Quốc sẽ cho rễ to hơn so với các cây mọc hoang.

4. Bộ phận dùng

Rễ cây

5. Thu hái – Sơ chế:

Loài cây này được trồng bằng hạt. Ở các vùng đồng bằng cây thường được gieo hạt vào các tháng 9 hoặc 10, ở miền núi thì người dân gieo hạt vào tháng 2 – 3. Sau khoảng 6 tháng có thể thu hoạch.

Những cây già úa vàng sẽ được thu hoạch rễ trước. Rễ mang về rửa sạch đất cát, cắt bỏ rễ con và đầu rễ, đem phơi cho đến khi rễ hơi héo. Sau đó hun vài lần với lưu huỳnh và tiếp tục phơi cho đến khi khô hẳn, cắt lát mỏng . Những rễ to, dài và dẻo sẽ có giá trị cao hơn.

6. Bảo quản

Để thuốc nơi mát mẻ, tránh ẩm

7. Thành phần hóa học của ngưu tất 

  • Các sapogenin dạng acid oleanolic
  • Ecdysteron
  • Inokosteron.
  • Chất nhầy
  • Muối của kali
  • Glucoza
  • Rhamnoza
  • Glactoza

II. Vị thuốc ngưu tất

1. Tính vị

Tính ôn, vị đắng xen lẫn vị chua

2. Quy kinh

Đi vào hai kinh Can, Thận

3. Tác dụng dược lý và chủ trị của ngưu tất

Trong y học cổ truyền, vì thuốc này có tác dụng hoạt huyết, điều kinh, trừ ứ, mạnh gân cơ, kích thích tiểu tiện, bổ can thận. Dược liệu này được dùng trong các bài thuốc chữa bệnh chảy máu dạ con, bí tiểu, bế kinh, đau bụng kinh, phong hàn tê thấp, đau lưng, mỏi gối…

Thử nghiệm cao lỏng ngưu tất trên động vật thu được kết quả sau:

  • Giảm sức căng ở tử cung chuột bạch
  • Làm co bóp tử cung trên thỏ, mèo có chửa
  • Ở chó, cao lỏng ngưu tất lúc đầu làm co bóp tử cung, sau thì lại làm dịu.
  • Giảm huyết áp ở động vật đã được gây mê một cách tạm thời
  • Làm tim ếch co bóp yếu
  • Ức chế khả năng co bóp của khúc tá tràng

Ngoài ra, hoạt chất saponin trong ngưu tất còn có tác dụng giảm huyết áp, hạ cholestorol máu, ức chế sự phát triển của nhiều loại sâu bọ.

4. Cách dùng và liều lượng

Dùng 12 – 20g/ngày. Cách dùng phổ biến nhất là sắc hoặc ngâm rượu uống

5. Độc tính

Ngưu tất không độc. Tuy nhiên dược liệu này có thể khiến một số trường hợp bị dị ứng. Hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng để hạn chế những rủi ro không mong muốn.

III. Kiêng kỵ khi sử dụng cây ngưu tất

  • Nếu bạn đang mang thai, thường xuyên bị ra nhiều máu trong thời kỳ hành kinh hoặc bị băng huyết tuyệt đối không nên dùng ngưu tất 
  • Nam giới bị di tinh, mộng tinh, hoạt tinh dùng dược liệu này có thể khiến bệnh tình thêm trầm trọng
  • Kiêng dùng ngưu tất cho các trường hợp bị tiêu chảy do tỳ hư
  • Theo Dược Tính Luận, ngưu tất kỵ thịt trâu. Tránh dùng thực phẩm này trong quá trình dùng dược liệu này trị bệnh.

Hy vọng với những thông tin chúng tôi vừa cung cấp, các bạn đã có thêm những kiến thức bổ ích về ngưu tất

Nếu có nhu cầu mua các sản phẩm rượu của Thiên Hữu liên hệ địa chỉ: 35/2 Nguyễn Lương Bằng, Xã Hòa Thắng, Tp. Buôn Ma Thuột, Tỉnh Đắk Lắk. Hotline: 0262.37.07.307 – 0933.958.588.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *